Een verrassend Come back http://weeklyword.eu/en/ Jeff fountain. 30 april 2018.

Een verrassend Come back http://weeklyword.eu/en/ Jeff fountain.

30 april 2018.

Twee zwaluwen maken nog geen zomer, luidt het Nederlandse spreekwoord. Alhoewel twee recente Nederlandse boeken misschien wel een belangrijke klimaatverandering betreffende het Christendom in Europa signaleren.

Eén is geschreven door de uitgever van het succesvolle spirituele tijdschrift Happinez. Zoals vermeld in een eerdere Weeklyword, betoogt Inez van Oord in haar boek Rebible dat "we Boeddha's en bomen lang genoeg geknuffeld hebben en dat het nu tijd is om onze christelijke aard te herontdekken. Onze ware indentiteit is immers te vinden in onze aard. En dat betekent niet dat we moeten terugkeren naar de nietszeggende bureaucratie van de vroegere kerk, maar juist liever inspiratie zouden moeten putten uit de oude bronnen van het Schrift", zegt van Oord.

Dat dit nieuws uit de mond komt van een toonaangevende woordvoerder van de New Age beweging is al verrassend genoeg. Maar het tweede en meer breed opgezette boek dat deze maand nog werd gepubliceerd werd geschreven door een voormalig hoofdredacteur van een landelijke, linkse krant. Zij gelooft dat de Nederlandse samenleving zo'n vier á vijf decennia geleden al het kind met het badwater heeft weggegooid.

In haar boek Ongelofelijk (Unbelievable) beschrijft Yvonne Zonderop haar gevoel van bevrijding nadat ze als jonge vrouw samen met een aantal familieleden en leeftijdsgenoten de Katholieke kerk in walging achterliet. Tijdens de jaren zestig en zeventig verdween het geloof uit het zicht, schrijft ze. Wereldlijk werd de norm. Vrijheid, individualisme en autonomie werden de gevierde waarden.

Beroofd

En toch, Zonderop beseft nu dat deze persoonlijke bevrijding grote sociale gevolgen heeft gehad. Iets belangrijks is verloren gegaan. Haar generatie heeft een geheel nieuwe generatie opgevoed, maar zonder de christelijke roots die eeuwenlang de westerse cultuur en moreel hebben gevormd. Een gemeenschappelijke basis voor de samenleving is uitgehold. "Wie weet wat de Exodus betekent heeft?" vraagt ze. "Wie kan de Bijbelse scenario's die Rembrandt schilderde uitleggen? En wie beseft dat we zonder Christendom waarschijnlijk geen democratische rechtsstaat zijn?"

Na decennia ziet Zonderop in dat haar generatie zichzelf hebben beroofd van de culturele context waarin ze zijn opgegroeid. Ook wordt het steeds duidelijker dat er maar weinig alternatieven zijn voor religies die betekenis en waarden bieden. Miljoenen Nederlanders blijven twijfelen tussen geloof en ongeloof. "In de politiek zie je het Christelijke erfgoed steeds weer de kop opsteken," merkt de schrijfster op, "omdat het de bron van onze cultuur, democratie en ethiek is."

Ze citeert een promovendus van de Universiteit van Amsterdam die individualisering als het motto voor het Nederlandse onderwijs na de Tweede Wereldoorlog onderzocht. Na het ontdekken dat babyboomers hun individualiteit erg waardeerden concludeerde hij: 'maar wee als u geen jeans droeg of religie niet bekritiseerde!'

Dit deed Zonderop weer denken aan de komische scène van Monty Python's Life of Brian waarin de Messias zijn menigte van volgelingen vertelt dat ze allemaal individualisten zijn, allemaal verschillend, waarop die menigte reageert door in koor te zingen: "Ja, we zijn allemaal verschillend!" Dan klinkt er een eenzame stem: "Ik niet".

Pioniers

Zonderop ziet het ideaal van de individuele vrijheid nu als het vasthouden van de Nederlandse samenleving in een sterke greep, waarvan het collectieve vertrek van de kerk slechts één voorbeeld is. Maar vrijheid is nu uitgegroeid tot een duivels dilemma: wanneer u een fout maakt, kunt u het zelf uitzoeken. "De jeugd van vandaag", stelt zij, "zoekt de steuncirkel van vrienden om op terug te vallen. Sociaal kapitaal is belangrijker voor hen dan individuele vrijheid. Religie kan voor hen weer een bron van betekenis worden."

"Het verlies van saamhorigheid wordt dezer dagen meer en meer gevoeld door de samenleving," schrijft Zonderop. "Mensen missen de sociale cohesie die voorheen werd aangeboden door vakbonden en kerken. Ze missen de "verticale dimensie", waarin iemand hoger dan u zorgt voor uw welzijn, of dat nu een groepsleider is of God."

De ondertitel van het boek, over de verrassende comeback van religie, verwijst naar de afsluitende hoofdstukken die een aantal nieuwe uitingen van kerk in Nederland en met name het huidige Amsterdam beschrijven. Een golf van Pioniers komt tevoorschijn, zowel binnen als buiten de kerk. Dit bevestigt dat de geruchten over de dood van het Christendom sterk overdreven zijn.

Zonderop eindigt haar boek met een verrassend citaat van een moslim (Duits-Iraanse kunstcriticus) die het verlies van de geestelijke dimensie met de opkomst van het populisme verbindt.

In zijn intrigerende boek, Wonder Beyond Belief: On Christianity

(Ongelofelijk wonder: Over Christendom) merkt Navid Kermani op: "het is volkomen begrijpelijk dat veel Europeanen bang zijn voor de Islam en veiligheid zoeken in het bekende. Als u niet langer uw eigen cultuur kent, kunt u niet openstaan voor andere culturen. Het is een grote tekortkoming als u niet weet wat Pinksteren is. Duitse literatuur van de 19e eeuw kan niet worden begrepen als u niet de christelijke toespelingen ziet. Veel schrijvers van die tijd waren zonen van dominees. Vandaar dat Duitse literatuur en muziek zijn verzadigd met Bijbelse verwijzingen."

"Als we die erfenis niet kennen, kennen we niet onszelf. En dan worden we gevoelig voor racisme, vreemdelingenhaat en nationalisme."

Tot volgende week,

Jeff Fountain http://weeklyword.eu 30 april